Badedermatitis in Europa

Wat is cercariële dermatitis?

 

Cercariale dermatitis is een door water overgedragen, niet-besmettelijke huidziekte. Het komt voor wanneer vrijzwemmende larvale stadia (cercariae) van bloedzuigergerelateerde staartvinnen van de familie Schistosomatidae de menselijke huid binnendringen. De ziekte werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven in 1928 door de Amerikaanse parasitoloog W. W. Cort. Omdat deze wormen geen mensen als eindgastheer gebruiken, kunnen ze zich daarbinnen niet verder ontwikkelen. De larven worden door het immuunsysteem herkend en vernietigd, wat de typische, extreem jeukende huidveranderingen veroorzaakt.

 

Mensen raken puur door toeval en “per ongeluk” besmet. De ziekte kan niet van persoon op persoon worden overgedragen. In Europa is cercariale dermatitis de meest voorkomende door water overgedragen parasitaire huidreactie tijdens recreatief zwemmen en wordt steeds meer beschouwd als een opkomende zoönose.

 

De ziekteverwekker en zijn levenscyclus

 

De betrokken gastheren

 

De levenscyclus van Trichobilharzia vindt meestal plaats tussen twee gastheren: zoetwaterslakken dienen als tussengastheren en watervogels - vooral eenden, ganzen en zwanen - als definitieve gastheren. In Europa komen slakken van het geslacht Radix (bijv. B. Radix auricularia) en Lymnaea significant. Mensen passen niet in dit systeem – ze zijn een valse of toevallige gastheer waarin de cyclus afbreekt.

 

Van ei tot cercaria

 

De cyclus begint met de eitjes van de worm, die via de ontlasting van besmette watervogels in het water terechtkomen. Uit het ei komt een kleine, trilharen vrijzwemmende larve, de miracidium (ciliate larve). Het volgt chemische en fysieke prikkels totdat het een geschikte slak vindt en deze binnendringt. De parasiet blijft zich ongeslachtelijk ontwikkelen in de slak: dochtersporocysten ontstaan ​​uit een moedersporocyst, die op haar beurt een groot aantal van de eigenlijke infectielarven produceert: de cercariae. Deze cercariae hebben een karakteristieke gevorkte staart (vorkstaartlarven, “furcocercariae”).

 

De volwassen cercariae verlaten de slak en zwemmen actief naar de wateroppervlakte, waar ze met behulp van chemische en fysieke prikkels op zoek gaan naar een watervogel. Als ze hem vinden, boren ze door zijn huid. In de vogel rijpen ze uit tot volwassen wormen die in de bloedvaten leven en nieuwe eieren produceren - de cirkel sluit. Om de huid binnen te dringen, gebruiken de cercariae speciale enzymen (cysteïnepeptidasen) die keratine en collageen in de huid oplossen.

 

Als mensen in het spel komen

 

Als een cercaria een badende mens aanziet voor zijn eigenlijke vogelgastheer, graaft hij zich in de menselijke huid. Daar eindigt hun pad echter: het menselijke immuunsysteem herkent en vernietigt de indringer. Elke individuele jeukende kwaddel komt overeen met de immuunreactie op een enkele binnendringende larve. De parasiet sterft in de huid en kan in het lichaam geen ziekte veroorzaken; de reactie blijft plaatselijk beperkt tot de huid.

 

Eén uitzondering met een vraagteken: de soort Trichobilharzia regenti (voor het eerst beschreven in Tsjechië in 1998) is neurotroof. Bij proefdieren kan het gedeeltelijk aan de vroege immuunreactie ontsnappen, de zenuwbanen binnendringen en naar het ruggenmerg reizen, waar het ontstekingen veroorzaakt. Of en in welke mate dit een risico voor de mens met zich meebrengt, is nog niet wetenschappelijk definitief opgehelderd; Er wordt gesproken over een mogelijke risicofactor, vooral voor mensen met een verzwakt immuunsysteem. Er zijn nu bewijzen van dit soort. A. uit Denemarken en België.

 

Waarom slechts een paar geïnfecteerde slakken voldoende zijn

 

Het aandeel geïnfecteerde slakken in een waterlichaam is meestal laag; uit onderzoek is gebleken dat besmettingspercentages vaak minder dan 1 tot ongeveer 3 procent bedragen (bijv. B. ongeveer 0,6–3,0% bij Baldeneysee aan het Ruhrgebied). Toch is dit voldoende om een ​​merkbaar risico te vormen, omdat één enkele geïnfecteerde slak enorme hoeveelheden larven verdrijft. Laboratoriumexperimenten met Trichobilharzia szidati in de modderslak Lymnaea stagnalis lieten gemiddeld zo'n 2.621 cercariae per dag per slak zien, met uitschieters tot zo'n 29.560 op één dag. Gedurende hun levensduur komt dit neer op een larvale massa die gelijk is aan of groter is dan het lichaamsgewicht van de slak.

 

Symptomen en beloop

 

Hoe sterk de reactie is, hangt grotendeels af van de vraag of het lichaam zich al bewust is van de parasiet. Bij het allereerste contact is de infectie vaak symptoomloos of zeer mild. Af en toe merken de getroffenen een licht tintelend gevoel, een lichte jeuk aan de huid of roodheid bij de ingang een paar minuten na het contact. Het lichaam wordt echter gevoelig.

 

Bij verder en herhaald contact reageert het inmiddels gesensibiliseerde immuunsysteem veel heftiger. Meestal begint een paar uur na het baden ernstige jeuk, vergezeld van een brandend, tintelend gevoel en netelroosachtige bultjes (urticaria). Het is een allergische reactie waarbij sprake is van zowel onmiddellijke (Type I) als vertraagde (Type IV) overgevoeligheid.

 

Het uiterlijk van de huid ontwikkelt zich meestal in deze volgorde:

 

•     Aanvankelijk roodheid en tintelingen op de blootgestelde delen van de huid die zich in het water bevonden - vooral op de benen, voeten en onderbenen, terwijl de gebieden die bedekt zijn met badkleding gespaard blijven.

 

•     Binnen enkele uren ernstige jeuk en muggenbeetachtige, rode zwellingen (papels).

 

•     Tijdens de eerste dag kunnen er kleine blaasjes op de papels ontstaan.

 

•     Ernstig krabben kan resulteren in een secundaire bacteriële infectie van de bekraste huid.

 

Het beloop is in principe onschadelijk: de huidveranderingen genezen meestal vanzelf binnen ongeveer één tot drie weken (ongeveer 10 tot 20 dagen) en zonder blijvende littekens. Koorts en gezwollen lymfeklieren zijn mogelijk, maar zeldzaam en meestal mild.

 

Wat moet u doen als u een infectie heeft? - Behandeling

 

Er bestaat geen causale (etiologische) therapie en is ook niet nodig omdat de larven toch in de huid afsterven en de ziekte vanzelf geneest. De behandeling is daarom puur symptomatisch en heeft tot doel de jeuk en ontsteking te verlichten. De volgende hebben zich bewezen:

 

•     Verkoeling: verkoeling, vochtige kompressen, koude handdoeken of koele baden verlichten jeuk en ontstekingen.

 

•     Externe remedies: lotions tegen jeuk (bijv. B. Calaminelotion) en crèmes met een cortisone-actief ingrediënt zoals hydrocortison.

 

•     Interne remedies: antihistaminica als tabletten tegen jeuk; bij ernstige of uitgebreide reacties kunnen systemische corticosteroïden worden gebruikt.

 

•     Niet krabben: hoe verleidelijk het ook is, krabben verergert de ontsteking en opent de deur naar secundaire bacteriële infecties.

 

Medisch advies is raadzaam als de symptomen zeer ernstig zijn, grote delen van de huid aantasten, tekenen van een bacteriële infectie vertonen (toenemende roodheid, pus, koorts) of als de symptomen ongewoon lang aanhouden.

 

Wat is de beste manier om dit te voorkomen?

 

De enige manier om 100% bescherming te bieden, is door zwemmen in aangetaste wateren te vermijden. Omdat cercariae zich echter het liefst verzamelen in warm, ondiep oeverwater en het voorkomen ervan afhankelijk is van weer en wind, kan het risico met eenvoudige maatregelen aanzienlijk worden verminderd:

 

•     Vermijd ondiep water: Cercariae hoopt zich op in warm, ondiep water vlakbij de kust, vooral als er een aanlandige wind staat (naar de kust waait). Zwemmen in dieper water en in offshore of lichte wind vermindert het risico.

 

•     Snel afdrogen na het baden: trek direct na het verlaten van het water uw natte badkleding uit en droog uw lichaam snel en grondig af. Hierdoor wordt voorkomen dat eventueel nog vastzittende cercaria inboren.

 

•     Barrière op de huid: waterdichte zonnebrandcrème fungeert als een mechanische barrière; Waterdichte preparaten met de werkzame stof niclosamide bieden bijzonder goede bescherming.

 

•     Voer geen watervogels in de badzone: het voeren trekt eenden en zwanen aan en verhoogt zo het aantal eindgastheren en daarmee de parasietendruk in het water.

 

•     Verblijfsduur en oeverzones: vermijd lange perioden in vlakke oevergebieden die rijk zijn aan planten en slakken; douchen na het baden.

 

•     Let op instructies: houd rekening met lokale waarschuwingen en zwemwaterinformatie van de gezondheidsautoriteiten.

 

Distributie in Duitsland en Europa

 

Cercariële dermatitis is wijdverspreid in heel Europa en wordt geclassificeerd als een opkomende zoönose. Het aantal casusrapporten en uitbraken is de afgelopen jaren toegenomen – een trend die in verband is gebracht met klimaatverandering, warmere en langere zwemseizoenen, nutriëntenverrijking (eutrofiëring) van waterlichamen en de trekroutes van watervogels. Omdat de larvenproductie van de slakken afhankelijk is van temperatuur en licht, leiden hete, zonnige zomers tot een toename van het aantal gevallen. Er waren gedocumenteerde uitbraken in Denemarken in de hete zomer van 2018 en in Midden-Italië in 2017; het meest noordelijke bewijsmateriaal komt uit Noorwegen.

 

In Duitsland doet het fenomeen zich bij talrijke zwemmeren keer op keer voor. Getroffen gebieden zijn onder meer de Bodensee-Untersee (rond het eiland Reichenau, Hegne, Allensbach tot Radolfzell en Horn), Beierse zwemmeren, Berlijnse meren en het Baldeneymeer aan het Ruhrgebied. De verantwoordelijke overheidsinstanties – zoals het Beierse Staatsbureau voor Gezondheid en Voedselveiligheid (LGL) – verstrekken informatie over de huidige situatie tijdens het badseizoen. De soort die in Europa het meest verantwoordelijk is voor ziekten is Trichobilharzia franki, die voornamelijk de slak Radix auricularia als tussengastheer gebruikt.

 

Classificatie

 

Cercariale dermatitis is onaangenaam, maar medisch onschadelijk en zelflimiterend. Dit is geen reden om zwemmen in natuurlijk water helemaal te vermijden. Als u de eenvoudige voorzorgsmaatregelen ter harte neemt - blijf niet te lang in warm, ondiep water, droog uzelf snel af en kleed u om na het zwemmen, voer geen watervogels in de badzone - u kunt het risico aanzienlijk verminderen. Gezien de warmere zomers wordt verwacht dat het onderwerp aan belang zal blijven winnen bij Europese en Duitse zwemmeren. Daarom blijven voorlichting en zorgvuldige monitoring door gezondheidsautoriteiten belangrijk.

 

Bronnen

 

Wetenschappelijke literatuur:

 

•     Bispo, Maria Teresa, et al. “Zoönotische bedreigingen: de (her)opkomst van cercariale dermatitis, de dynamiek ervan en de impact ervan in Europa.” Ziekteverwekkers 13.4 (2024): 282. doi:10.3390/pathogenen13040282

 

•     Schols, Ruben, et al. “Het uitbreiden van de jeukpoel van de zwemmer in de Benelux: een eerste record van de neurotrope Trichobilharzia regenti en mogelijk verband met menselijke infectie.” Parasieten & Vectoren 17.1 (2024): 126. doi:10.1186/s13071-024-06218-4

 

•     Kerr, Orla, et al. "Humane cercariële dermatitis (HCD) in Groot-Brittannië: een over het hoofd geziene en ondergerapporteerde overlast?" Parasieten & Vectoren 17.1 (2024): 83. doi:10.1186/s13071-024-06176-x

 

•     Tracz, Eva Susanna, et al. „Uitbraak van zwemmersjeuk in Denemarken.“ Acta Dermato-Venereologica 99.12 (2019): 1116–1120. doi:10.2340/00015555-3309

 

•     De Liberato, Claudius, et al. „Uitbraak van zwemmerjeuk in Midden-Italië: beschrijving, veroorzaker en preventieve maatregelen.“ Zoönosen en volksgezondheid 66.4 (2019): 377–381. doi:10.1111/zph.12570

 

•     Gulyás, Kristián, et al. “Bevestiging van de aanwezigheid van de zoönotische Trichobilharzia franki na een uitbraak van cercariële dermatitis bij de mens in recreatiewater in Slowakije.” Parasitologieonderzoek 119.8 (2020): 2531–2537. doi:10.1007/s00436-020-06751-y

 

•     Caron, Yannick, et al. “Zwemmersjeuk in België: eerste geregistreerde uitbraken, moleculaire identificatie van de parasietsoorten en tussengastheren.” Door vectoren overgedragen en zoönotische ziekten 17.3 (2017): 190–194. doi:10.1089/vbz.2016.2034

 

•     Selbach, Christian, Miroslava Soldánová en Bernd Sures. „Het risico op zwemmersjeuk in oppervlaktewater inschatten – Een case study van het Baldeneymeer, de Ruhr.” International Journal of Hygiene and Environmental Health 219.7 (2015): 693-699. doi:10.1016/j.ijheh.2015.03.012

 

•     Korycińska, Joanna, et al. "Moleculaire identificatie van Trichobilharzia-soorten in recreatiewateren in Noordoost-Polen." PeerJ 12 (2024): e17598. doi:10.7717/peerj.17598

 

•     Christiansen, Anne Ø., et al. "Moleculaire diversiteit van vogelschistosomen in Deense zoetwaterslakken." Parasitologieonderzoek 115.3 (2015): 1027–1037. doi:10.1007/s00436-015-4830-3

 

•     Soleng, A., en R. Meel. "Geografische verspreiding van cercariale dermatitis in Noorwegen." Journal of Helminthologie 85.3 (2011): 345-352. doi:10.1017/S0022149X10000672

 

•     Schets, F. M., W. J. Lodder en A. M. de Roda Husman. “Bevestiging van de aanwezigheid van Trichobilharzia door onderzoek van watermonsters en slakken na meldingen van gevallen van cercariale dermatitis.” Parasitologie 137.1 (2010): 77–83. doi:10.1017/S0031182009990849

 

Naamsvermelding: Een deel van de wetenschappelijke informatie is afkomstig uit specialistische artikelen die toegankelijk zijn via PubMed.

 

Institutionele en andere bronnen:

 

•     Beiers Staatsbureau voor Gezondheid en Voedselveiligheid (LGL): “Cercariae (baddermatitis).” lgl.bayern.de

 

•     Federaal Ministerie van Sociale Zaken, Volksgezondheid… (AT): „Zerkarien-Dermatitis (Bade-Dermatitis).“ sozialministerium.gv.at

 

•     DEXIMED – Deutsche Experteninformation Medizin: „Badedermatitis (Zerkariendermatitis).“ deximed.de

 

•     LAGuS Mecklenburg-Vorpommern: „Badedermatitis (Zerkariendermatitis).“ (Merkblatt, stand 2023)

 

•     Selbach, C., et al.: Laborwerte zum Zerkarienausstoß, PLOS ONE (PMC4760985).